Home / VĂN MẪU THPT / Văn mẫu lớp 11 / Phân tích truyện ngắn Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân | Văn mẫu

Phân tích truyện ngắn Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân | Văn mẫu

(Văn mẫu lớp 11) Em hãy phân tích truyện ngắn “Chữ người tử tù” của Nguyễn Tuân

(Bài phân tích văn của bạn Hoàng Kiều Trinh)

Đề bài: Phân tích truyện ngắn “Chữ người tử tù” của Nguyễn Tuân

BÀI LÀM

        Nhà văn Đôxtôi Epxki đã từng nói “Cái đẹp sẽ cứu vớt con người” điều đó có nghĩa là cái đẹp đưa con người thoát khỏi những cái dơ bẩn, thấp hèn, làm cho ta sống ngày càng tốt hơn và đưa con người xích lại gần nhau hơn. Không cần kiểm chứng đâu xa xôi, tác phẩm “Chữ người tử tù” của Nguyễn Tuân có thể minh chứng cho điều tưởng chừng như không thể này.

         “Chữ người tử tù” rút trong tập “Vang bóng một thời” (1940) là một trong những tác phẩm hay tiêu biểu cho tài hoa, phong cách nghệ thuật Nguyễn Tuân. Tác phẩm dựng lê một thế giới ngục tù đen tối của kẻ tiểu nhân độc ác, bất lương, trong đó hiện lên ba nhân vật lẻ loi: Huấn Cao, viên quản nguc và thầy thơ lại. Đó là những con người tài hoa, trọng nghĩa khinh tài. Họ gặp nhau trong tình huống oái oăm, từ chỗ thù địch, ngờ vực dần dần hiểu nhau và trở thành tri kỉ. Cái đẹp và thiên lương ở đây chính là sợi dây kết nối vô hình đưa con người thoát khỏi cái xấu xa, gắn kết con người.

       Làm nên thành công của “Chữ người tử tù”, trước hết chúng ta phải kể đến tình huống truyện độc đáo mà Nguyễn Tuân đã xây dựng. Tác phẩm mở ra cuộc gặp gỡ đầy trớ trêu của người viết chữ đẹp và người thích chơi chữ đẹp, cuộc hội ngộ nơi nhà ngục. Xét trên bình diện nghệ thuật, họ là tri âm tri kỉ nhưng xét trên bình diện xã hội, họ lại là kẻ thù của nhau. Chính sự gặp gỡ của họ đã tạo nên tình huống đầy kịch tính.

       Với  việc xây dựng tình huống truyện độc đáo, tính cách các nhân vật qua đó được khắc họa mỗi lúc một thêm đầy đủ, đậm nét. Nhân vật trung tâm của truyện ngắn là Huấn Cao, một kẻ sĩ có tấm lòng trượng nghĩa, thanh cao, một người nghệ sĩ tài hoa hơn người. Huấn Cao được miêu tả là một người có khí phách, sự ngang tàng của kẻ anh hùng, đầu đội trời chân đạp đất, không biết quỳ gối khom lưng. Trong con mắt người khác, ông là “Huấn Cao, ngoài cái tài viết chữ tốt còn có tài bẻ khóa vượt ngục” và “văn võ đều có tài cả”. Sự xuất hiện của Huấn Cao cũng vô cùng khí phách, hào sảng “Sáu phạm nhân mang chung một chiếc gông dài tám thước…Cái thang gỗ lim nặng đóng khung lấy sáu cái cổ phiến loạn, nếu đem bắc lên mỏ cân, có thể nặng đến bảy tám tạ”. Bất chấp lời dọa nạt của tên lính giải tù, “Huấn Cao lạnh lùng chúc mũi gông xuống thềm đá, tang đánh thuỳnh một cái…” Hành vi đó cho thấy Huấn Cao hoàn toàn không sợ hãi trước bạo lực. Khí phách ngang tàng của Huấn Cao còn được thể hiện qua thái độ “khoảnh” với viên quản ngục. Trước những biệt đãi của viên quản ngục giành cho mình, Huấn Cao coi đó là thú bình sinh ở đời. Khi viên quản ngục hỏi “Ngài có cần thêm gì nữa, xin cho tôi biết. Tôi sẽ cố gắng chu tất”, Huấn Cao trả lời: “ Ngươi hỏi ta muốn gì? Ta chỉ muốn một điều là ngươi đừng đặt chân vào đây”.

phân tích truyện ngắn chữ người tử tù

          Nhưng ở Huấn Cao, vẻ đẹp nổi bật hơn cả là cái đẹp của người nghệ sĩ tài hoa, đó là tài viết chữ đẹp. Tài thư pháp của Huấn Cao có khi được Nguyễn Tuân miêu tả trực tiếp “Chữ ông Huấn Cao đẹp lắm, vuông lắm…” Nhưng phần nhiều là miêu tả gián tiếp qua lời đánh giá và thái độ của vien quản ngục và thầy thơ lại: “…cái sở nguyện của viên quản ngục này là có một ngày kia được treo trong nhà mình một đôi câu đối do tay ông Huấn Cao viết…Có được chữ ông Huấn mà treo là có một vật báu trên đời”. Đặc biệt trong cảnh cho chữ, cái tài thư pháp tuyệt thế ấy của Huấn Cao còn được nâng lên đến đỉnh cao thành cảnh “xưa nay chưa từng thấy”. Trong cảnh lao tù, “chật hẹp, ẩm ướt, tường đầy những mạng nhện, đất bừa bãi phân chuột, phân gián…”, “ánh sáng đỏ rực của một bó đuốc tẩm dầu rọi lên ba cái đầu người đang chăm chú trên một tấm lụa bạch còn nguyên vẹn lần hồ”, Huấn Cao “cổ đeo gông, chân vướng xiềng đang dậm tô nét chữ trên tấm lụa trắng tinh căng trên mảnh ván”…Cảnh hiếm lạ này đã cho thấy , Huấn Cao, một người nghệ sĩ tài hoa chân chính có thể sáng tạo nghệ thuật cả trong hoàn cảnh khó khăn. Và, cái đẹp có thể này sinh trong bùn đen nhơ nhớp để tỏa sáng và rực rỡ hào quang.

         Cùng với nhân vật Huấn Cao, tình huống truyện cũng góp phần hé mở, làm rõ hình tượng nhân vật viên quản ngục, làm nên ý nghĩa, chủ đề tác phẩm. Viên quản ngục là một người có tâm hồn trong sáng thanh cao, nhân cách cao đẹp, biết quý trọng người tài và yêu cái đẹp. Sở nguyện cao quý nhất của quản ngục là “có một ngày kia được treo ở nhà riêng mình  một đôi câu đối do tay ông Huấn Cao viết”, “có được chữ ông Huấn mà treo là có một vật báu trên đời”. Quản ngục khổ tâm “có một ông Huấn Cao trong tay mình dưới quyền mình mà không biết làm thế nào xin được chữ” và “y chỉ lo mai mốt ông Huấn Cao bị hành hình mà không xin được mấy chữ thì ân hận suốt đời mất”. Để xin được chữ Huấn Cao, quản ngục hết lòng biệt đãi, khi bị xỉ nhục vẫn điềm đạm xin tuân lệnh. Vậy mới thấy quản ngục phải say mê, quý trọng cái đẹp, cái tài đến thế nào mới có thể bỏ qua thân phận, địa vị, hạ mình đối xử chân thành với người tử tù tài hoa.

         Không chỉ là một người có tâm hồn nghệ sĩ, viên quản ngục còn là người có nhân cách thanh cao. Chỉ có nhân cách đẹp mới biết phát hiện, quý trọng cái tài cái đẹp thực tâm như vậy. Mặt khác dù làm quan dưới triều đại phong kiến, có quyền thế, địa vị xã hội, đó là ao ước của nhiều người nhưng quản ngục luôn cho rằng mình đã chọn nhầm nghề. Ông ta sẵn sàng từ bỏ nó khi được Huấn Cao khuyên nên thay đổi chỗ ở đi. Có thể thấy, viên quản ngục có thái độ xem thường quyền thế, vật chất. Hơn nữa, là một viên quan coi ngục lại công khai biệt đãi một tên tử tù đó là tội có thể bị xử chết cũng cho thấy tinh thần dũng cảm nhân nghĩa không sợ cường quyền. Qua ngòi bút Nguyễn Tuân, viên quản ngục là “một thanh âm trong trẻo giữa một bản nhạc luật hỗn loạn, xô bồ”, là “cái thuần khiết” giữa “một đống cặn bã”, là “người có tâm điền tốt” giữa một “lũ quắt quay”…

         Bên cạnh tình huống truyện, làm nên thành công xuất sắc của tác phẩm, có lẽ phải kể đến sự tài tình của Nguyễn Tuân khi dựng lên bức tranh cản cho chữ “xưa nay chưa từng có”. Ở đây, tác giả đã tạo ra những tương phản đối lập triệt để tác động trực tiếp tới nhận thức người đọc. Kẻ xin chữ là ngục quan,, người đang giữ phép nước. Người cho chữ là một tử tù, sắp bước lên đoạn đầu đài. Kẻ làm nghề “nhem nhuốc” lại thích chơi chữ, một sở thích cao quý. Người “làm giặc” lại có tài viết chữ rất nhanh và đẹp, lừng danh thiên hạ. Trong quan hệ xã hội, họ là những người đối địch nhưng trên bình diện nghệ thuật, họ lại là tri âm tri kỉ. Một cuộc hội ngộ như thế thực hiếm thấy ở trên đời.

        Theo lí thường, cuộc hội ngộ của tao nhân mặc khách nên diến ra ở nơi tao nhã. Ấy vậy mà việc cho chữ, vốn là việc thanh cao, một sáng tạo nghệ thuật lại diễn ra trong thời gian và không gian thật đặc biệt. Về thời gian, cảnh cho chữ không diễn ra giữu thanh thiên bạch nhật mà lại diễn ra giữa đêm khuya bí mật, lúc trại giam tỉnh Sơn “chỉ còn vẳng có tiếng mõ trên vọng canh”. Về không gian, nơi Huấn Cao viết bức châm  tặng quản ngục lại là buồng giam tử tù “chật hẹp, ẩm ướt, tường đầy mạng nhện, tổ rệp, đất bừa bãi phân chuột phân gián”.   Tương phản với cái tối tăm, u ám và hôi thối ấy là “ánh sáng đỏ rực” của bó đuốc tẩm dầu, là màu trắng tinh cảu tấm lụa bạch còn nguyên vẹn lần hồ căng phẳng trên mảnh ván, là mùi thơm của chậu mực bốc lên. Sự đối lập này đã cho thấy một quan niệm nghệ thuật hết sức đúng đắn của Nguyễn Tuân đó là cái đẹp có thể được sản sinh ngay trong lòng cái xấu, cái cao cả lại tỏa sáng rực rỡ giữa nơi cái ác đang ngự trị.

phân tích truyện ngắn chữ người tử tù

          Trong cảnh cho chữ hiếm lạ này, sự độc đáo còn được thể hiện qua sự thay đổi vị thế của những người trong cuộc khiến choc ho trật tự kỉ cương trong nhà tù đảo lộn hoàn toàn .  Tù nhân trở thành người ban phát cái đẹp còn ngục quan đại diện cho quền lực phong kiến lại trở thành kẻ chịu ơn huệ. Trong khi tử tù “cổ đeo gông, chân vướng xiềng” đang dậm tô nét chữ rất ung dung thì thầy “thơ lại gầy gò run run bưng chậu mực” còn  “ngục quan khúm núm cất những đồng tiền kẽm đánh dấu ô chữ đặt trên phiến lụa óng”.  Đỉnh điểm của cảnh cho chữ là hình ảnh người tử tù thở daì, đỡ ngục quan đứng dậy, đĩnh đạc mà chân thành khuyên ngục quan nên đổi chỗ ở rồi hãy tính đến chuyện chơi chữ, để giữu lấy thiên lương cho lành vững và ngục quan vái tử tù một vái, nước mắt ứa ra…Đây cũng là một tương phản độc đáo cho thấy sự chiến thắng cũng như  sức mạnh cảm hóa lớn lao cuả cái đẹp, cái thiện với cái xấu, cái ác. Bên cạnh đó, hình ảnh cũng đưa đến ý nghĩa thẩm mĩ sâu sắc, khẳng định người nghệ sĩ có thể bị hãm hại, có thể chết nhưng nghệ thuật do họ sáng tạo ra mãi mãi bất tử trong lòng người. Huấn Cao cho đến những giây phút cuối cùng vẫn bất khuất, hiên ngang, vẫn giữ thiên lương trong sáng.

          Như vậy, nhìn chung, cả tác phẩm là sự tập trung thể hiện những chiêm nghiệm về nghệ thuật, về cái đẹp vô cùng đúng đắn cảu Nguyễn Tuân thông qua khắc họa hệ thống các nhân vật sinh động, tinh tế.  Để làm nên thành công này, bên cạnh việc xây dựng tình huống độc đáo không thể không kể đến tài năng bậc thầy trong dựng cảnh của Nguyễn Tuân. Cảnh trong “chữ người tử tù” được dựng lên bằng thủ pháp nghệ thuật tương phản làm nổi bật đối lập gay gắt giữa cái đẹp và cái xấu, cái thiện và cái ác, tính cách và hoàn cảnh. Bên cạnh đó, bút pháp lí tưởng hóa cảu cảm hứng lãng mạn khi xây dựng nhân vật cũng đã góp phần không nhỏ giúp Nguyễn Tuân truyền tải những thông điệp, triết lí về cái đẹp và nghệ thuật. Nhân vật của ông từ trung tâm cho đến  nhân vật phụ đều đẹp đến mức tuyệt đối , phi thường, không nhiễm chút bụi trần ai. Ngoài ra, hệ thống ngôn ngữ được sử dụng trong truyện ngắn cũng có tác dụng không nhỏ làm nên dấu ấn tác phẩm. Ngôn ngữ giàu tính tạo hình, sử dụng nhiều từ Hán Việt, từ cổ góp phần tạo dựng không khí thời đại và con người vang bóng đưa độc giả sống lại một cảnh tượng cổ kính thiêng kiêng thuở ban sơ về viết câu đối của cha ông.

         Tóm lại, với vai trò là một truyện ngắn  nói về thời vang bóng của quá khứ, “Chữ người tử tù” quả thực đã hoàn thành sứ mệnh lớn lao của mình. Qua tác phẩm, chúng ta thấy được phần nào tài hoa tuyệt đỉnh, nhân cách cao quý của những lớp người đi trước. Đặc biệt, truyện ngắn đã đưa đến những cái nhìn rộng hơn, sâu hơn về cái đẹp, cái thiện. Đó là sức mạnh cảm hóa phi thường, sự chiến thắng tuyệt đối và sự bất diệt vĩnh cửu của nghệ thuật chân chính và thiên lương trước những thế lực bẩn thỉu, xấu xa

>>> XEM THÊM : 

Check Also

phân tích nhân vật chiến và việt trong tác phẩm những đứa con trong gia đình

Phân tích nhân vật chiến và việt trong tác phẩm những đứa con trong gia đình | Văn mẫu

Đề bài: Phân tích nhân vật chiến và việt trong tác phẩm những đứa con …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *